ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ του τέλους του Τρωικού Πολέμου και της επιστροφής του Οδυσσέως

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ
του τέλους του Τρωικού Πολέμου και της επιστροφής του Οδυσσέα

Επίσημη ανακοίνωση των Σταύρου Παπαμαρινόπουλου,
Παναγιώτας Πρέκα-Παπαδήμα,
Παναγιώτη Μητροπέτρου, Έλενας Μητροπέτρου,
Παναγιώτη Αντωνόπουλου, Γιώργου Σαραντίτη, Kοσμά Γαζέα,
Παναγιώτη Νάστου, Κώστα Κυριακόπουλου, Αλεξάνδρας Τσιρώνη.

Δια του Ακαδημαϊκού κ. Αντώνη Κουνάδη.
Περίληψη της Ανακοίνωσης στην Ακαδημία Αθηνών,
της 19.10.2017.

Κατά τον Πλούταρχο, «ἡ παλαιὰ φυσιολογία λόγος ἦν φυσικὸς ἐγκεκαλυμμένος μύθοις» [η παλαιά φυσική επιστήμη ήταν φυσικός λόγος κρυμμένος μέσα στους μύθους] (Fr. 157).
Στα ομηρικά έπη υπάρχουν αναφορές σε αστερισμούς, αστέρες και αστρονομικά φαινόμενα. Τον 1ο αιώνα μ.Χ., ο Ηράκλειτος εκ Πόντου (Ὁμηρικὰ Προβλήματα, εἰς ἃ περὶ θεῶν Ὅμηρος ἠλληγόρησεν, 75,1,1–9,3) επισημαίνει για πρώτη φορά ότι στην Οδύσσεια, κατά την μνηστηροφονία, περιγράφεται μία ηλιακή έκλειψη (ΟD.20.350-357). Συγκεκριμένα, ο μάντης Θεοκλύμενος, λίγη ώρα πριν συμβεί η μνηστηροφονία, αναφέρει ότι: «ἠέλιος δὲ οὐρανοῦ ἐξαπόλωλε, κακὴ δὲ ἐπιδέδρομεν ἀχλύς» [ο ήλιος έχει χαθεί από τον ουρανό και έχει κάνει την εμφάνισή της μια «κακή καταχνιά»] (ΟD.20.350-357).
Η επιστημονική ομάδα, αποτελούμενη από τον Γεωφυσικό Σταύρο Παπαμαρινόπουλο, Καθηγητή Πανεπιστημίου Πατρών, ισόβιο εταίρο της Αρχαιολογικής Εταιρείας, τον οποίο πρότεινε στην Εταιρεία το 1988 ο αείμνηστος Ακαδημαϊκός Γεώργιος Μυλωνάς, την Επίκουρη Καθηγήτρια Αστροφυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτα Πρέκα-Παπαδήμα καθώς και ειδικούς της Φιλολογίας, της Αρχαιολογίας, της Αστρονομίας, της Ατμοσφαιρικής Φυσικής και της Γεωλογίας, χρονολόγησε την εν λόγω ηλιακή έκλειψη με βάση τα στοιχεία που περιγράφονται στην Οδύσσεια και με χρήση του προγράμματος Starry Night και του καταλόγου των εκλείψεων της NASA.
Πρόκειται για την μερική ηλιακή έκλειψη της 30ης Οκτωβρίου 1207 π.Χ. με κάλυψη των ¾ του ηλιακού δίσκου (74.7%). Το φαινόμενο ξεκίνησε στις 14.31, κορυφώθηκε στις 16.03 και τελείωσε στις 17.23. Η ηλιακή έκλειψη συνέβη στα δυτικά, σε ύψος 20 μοιρών από τον ορίζοντα, στην περιοχή του αστερισμού του Σκορπιού. Λίγη ώρα μετά, στις 17.58, ο Ήλιος έδυσε και για αυτό, όπως γράφεται στο ομηρικό κείμενο, αμέσως οι υπηρέτριες έφεραν φως με αναμμένους δαυλούς (ΟD.22.497). Η θέση της εν λόγω ηλιακής έκλειψης στον ουρανό των Ιονίων νήσων απεικονίζεται στον χάρτη του Starry Night.

Η μερική ηλιακή έκλειψη, με κάλυψη κατά 74,7% του ηλιακού δίσκου, της 30ής Οκτωβρίου 1207 π.Χ., ορατή στον ουρανό των Ιονίων Νήσων, οριοθετείται σε περιοχή του ουρανού από τους αστερισμούς Σκορπιού, του Ζυγού (Χηλές του Σκορπιού) και του Οφιούχου, την οποία δείχνει το ερυθρό βέλος στην αριστερή πλευρά της εικόνος.

Εξ άλλου, τα ξημερώματα της ημέρας που έφθασε ο Οδυσσέας στην Ιθάκη, ο Όμηρος γράφει ότι ο πλανήτης Αφροδίτη βρισκόταν στον ανατολικό ορίζοντα του ουρανού. Και πράγματι, όπως προκύπτει από τον χάρτη του προγράμματος Starry Night, η Αφροδίτη βρίσκεται στην ανατολή στις 25 Οκτωβρίου του έτους 1207 π.Χ..

Η εμφάνιση της Αφροδίτης (Venus) τα χαράματα στον Ανατολικό Ορίζοντα του ουρανού των Ιονίων Νήσων την 25η Οκτωβρίου 1207 π.Χ., όταν ο Οδυσσέας έφθασε στο νησί του. Η Αφροδίτη φαίνεται στην δεξιά πλευρά της εικόνος.

Αλλά και από την ομηρική εξιστόρηση των γεγονότων, που συνέβησαν την ημέρα του θανάτου του Πατρόκλου, κατά το δέκατο έτος του Τρωικού Πολέμου, ο Όμηρος αποδίδει στον ‘Δία’ την εμφάνιση μιας σκοτεινιάς στον ουρανό χωρίς σύννεφα ενώ συνυπάρχει οξύ φως. Πρόκειται για την μερική ηλιακή έκλειψη της 6ης Ιουνίου 1218 π.Χ., κατά 75% που ήταν ορατή από την περιοχή της Τροίας και ικανοποιεί και την απαίτηση του Ομήρου να απέχει μια δεκαετία από την αντίστοιχη έκλειψη της Ιθάκης της 30ής Οκτωβρίου 1207 π.Χ.

Η έκλειψη Ηλίου, στην Τρωάδα, της 6ης Ιουνίου 1218 π.Χ., με κάλυψη του ηλιακού δίσκου 75,2%, έγινε σε περιοχή του ουρανού η οποία δείχνεται με το ερυθρό βέλος και οριοθετείται από τους αστερισμούς του Ταύρου, του Ωρίωνος και της Μεγάλης Άρκτου. Εμφανίζεται στην αριστερή πλευρά της εικόνας. Αυτοί ακριβώς οι αστερισμοί περιγράφονται στην δεύτερη ασπίδα του Αχιλλέα!

Είναι αξιοσημείωτο ότι το πρόγραμμα Starry Night επιβεβαιώνει τον Όμηρο, που αναφέρει ότι τρεις ημέρες μετά τον θάνατο του Πατρόκλου και συνεπώς τρεις ημέρες μετά την ηλιακή έκλειψη της 6ης Ιουνίου του 1218 π.Χ., ο πλανήτης Αφροδίτη ήταν ορατός στον ανατολικό ορίζοντα.

Η εμφάνιση της Αφροδίτης (Venus), στον ανατολικό ορίζοντα του ουρανού της Τροίας, τα χαράματα, της 9ης Ιουνίου του 1218 π.Χ., τρεις μέρες μετά τον θάνατο του Πατρόκλου φαίνεται στην δεξιά πλευρά της εικόνος.

Ως προς τον τρόπο απαρίθμησης των ετών του Τρωικού Πολέμου είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι την αρχαία εποχή οι πόλεμοι και οι εκστρατείες άρχιζαν την άνοιξη και επομένως τα πολεμικά έτη υπολογίζονταν από άνοιξη σε άνοιξη. Για τα χρονικά διαστήματα α) από το πρώτο έτος του πολέμου μέχρι και το δέκατο και β) από το τέλος του πολέμου μέχρι το έτος επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη, είναι ενδεικτικός ο Πίναξ 1.

Πίναξ 1.
Χρονολογίες και έτη του Τρωικού Πολέμου


 Χρονολογίες

 Έτη του Τρωικού Πολέμου
 1227 – 1226 π.Χ.

 Πρώτο έτος Τρωικού Πολέμου
 1218 – 1217 π.Χ.

 Δέκατο έτος Τρωικού Πολέμου
 1208 – 1207 π.Χ.
 Εικοστό έτος από έναρξη Τρωικού Πολέμου,
 Επιστροφή Οδυσσέα στην Ιθάκη

Τις απόψεις των αρχαίων Ελλήνων ιστορικών και των σύγχρονων αρχαιολόγων για το έτος πτώσης της Τροίας παρουσιάζουν αντιστοίχως οι Πίνακες 2 και 3.

Πίναξ 2.
Οι απόψεις των αρχαίων ιστορικών
για την χρονολόγηση του Τρωικού Πολέμου

Όνομα συγγραφέως

Έτος π.Χ.
Δούρις Σάμιος

1454 ή 1514
Κλείταρχος Αλεξανδρεύς

1274 ή 1334
Τίμαιος Ταυρομενίτης

1274 ή 1334
Ερατοσθένης Αλεξανδρεύς

1184 ή 1228 ή 1288
Έφορος Κυμαίος

1189 ή 1249
Φανίας Ερέσιος

1169 ή 1229
Ηρόδοτος Αλικαρνασσεύς

περί το 1250
Δικαίαρχος Σικελιώτης

1212
Πάριον Χρονικόν

1208
Σωσίβιος Λάκων

1171

Πίναξ 3.
Oι απόψεις των αρχαιολόγων
για τις γεωαρχαιολογικές ζώνες (στρώματα) καταστροφής της Τροίας

 Όνομα
 συγγραφέως

Γεω- Αρχαιολογική
 ζώνη (στρώμα)
 Η καταστροφή της Τροίας
σε έτος π.Χ.

C. Nylander

Τροία VI

Θεωρεί ότι ο Τρωικός πόλεμος δεν είναι ιστορικό γεγονός

M. Finley

Τροία VI

Θεωρεί ότι ο Τρωικός πόλεμος δεν είναι ιστορικό γεγονός

W. Dörpfeld

Τροία VI

περίπου 1250,
αλλά μετά την μάχη της Kadesh

C. Blegen

 Τροία VIIa

1270-1240

V. R. d’A. Desborough

 Τροία VIIa

1230-1250

M. Wood

 Τροία VI

1250-1260

S. Hiller

 Τροία VIh
 Τροία VIIa

στο μέσον του 13ου αιώνα
στο τέλος του 13ου
και στην αρχή του 12ου αιώνα

G. Mylonas

 Τροία VIIa

περίπου 1200

P. Mountzoy

 Τροία VIIa
 Τροία VIh
περίπου 1210
περίπου 1300

M. Korfmann

Τροία VIIa / VIIb1

1200 - 1180

S. Hood

 Τροία VIIb2

10ος αιώνας


Η αστρονομική χρονολόγηση της πτώσης της Τροίας το 1218 π.Χ. είναι πολύ κοντά στον μέσο όρο υπολογισμού των αρχαίων συγγραφέων: Δικαιάρχου του Σικελιώτη (1212 π.Χ.), Πάριου Χρονικού (1208 π.Χ.) και γ) Ερατοσθένη (1228 π.Χ.). Παραλλήλως είναι και συμβατή με τα αρχαιολογικά ευρήματα της Τροίας, χωρίς σφάλμα αβεβαιότητας.
Εν κατακλείδι, στις 6 Ιουνίου του 1218 π.Χ. σκοτώθηκε ο Πάτροκλος, υπό την σκιά μιας μερικής ηλιακής έκλειψης, και η άλωση της Τροίας έγινε μετά ένα περίπου μήνα. Ο Οδυσσέας επέστρεψε στην Ιθάκη την 25η Οκτωβρίου του 1207 π.Χ. και σκότωσε τους μνηστήρες την 30ή Οκτωβρίου του 1207 π.Χ., υπό την σκιά μιας άλλης μερικής ηλιακής έκλειψης. Τα γεγονότα αυτά, σημαντικά καθ’ εαυτά, συνδέθηκαν αναπόφευκτα με τα αστρονομικά φαινόμενα των δύο εκλείψεων, σύμφωνα με τις δοξασίες εκείνης της μακρινής εποχής και παρέμειναν έντονα χαραγμένα στην μνήμη των ανθρώπων ως ένα παρελθόν ηρώων, το οποίο προφορικώς και εμμέτρως το μετέφεραν από γενιά σε γενιά. Ήταν φυσικό επακόλουθο η Μούσα να παραλάβει τους θρύλους και να τους μετατρέψει σε επικά ποιήματα. Άλλωστε η επική ποίηση περιγράφει κατορθώματα ηρώων και γεγονότα, που συνέβησαν σε παρελθόντα χρόνο.
Share on Google Plus

About ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

    ΣΧΟΛΙΑ
    ΣΧΟΛΙΑ ΜΕΣΩ Facebook

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ